{"id":8,"date":"2011-06-07T16:01:43","date_gmt":"2011-06-07T14:01:43","guid":{"rendered":"http:\/\/jazz.baczynski.pl\/?p=8"},"modified":"2011-06-10T08:58:45","modified_gmt":"2011-06-10T06:58:45","slug":"lawrence-d-butch-morris-when-musics-over","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/?p=8","title":{"rendered":"Lawrence D. “Butch” Morris – When the music’s over…"},"content":{"rendered":"

1 lutego 1985, w nowojorskim klubie “The Kitchen” Lawrence D. “Butch” Morris porwa\u0142 si\u0119 na rzecz dla wielu absurdaln\u0105. Uznany kornecista, wieloletni wsp\u00f3\u0142pracownik Davida Murraya, si\u0119gn\u0105\u0142 po batut\u0119, by stan\u0105\u0107 z ni\u0105 naprzeciw improwizuj\u0105cych muzyk\u00f3w. Efektem by\u0142a pierwsza p\u0142yta z serii Conduction: “Current Trends in Racism in Modern America”. Morris wyst\u0105pi\u0142 na niej wy\u0142\u0105cznie w roli dyrygenta. Dlaczego porzuci\u0142 instrument? Czy nie wystarczy tradycyjna aran\u017cacja? Ponad sto trzydzie\u015bci edycji Conduction udowodni\u0142o, \u017ce za intuicj\u0105 t\u0105 sta\u0142y g\u0142\u0119bokie racje muzyczne.<\/strong><\/p>\n

 <\/div>\n
Conduction jest specyficznym sposobem komunikacji mi\u0119dzy dyrygentem a improwizuj\u0105cymi muzykami. Opiera si\u0119 on na systemie kilkunastu znak\u00f3w dyrygenckich. Znajdziemy w\u015br\u00f3d nich tradycyjne sposoby prowadzenia orkiestry, zbi\u00f3r abstrakcyjnych gest\u00f3w sugeruj\u0105cych dalszy przebieg improwizacji oraz opracowany przez Morrisa zestaw komend s\u0142u\u017c\u0105cych zachowaniu pewnych fragment\u00f3w muzycznych.<\/div>\n
Przede wszystkim mamy tutaj do czynienia z dobrze znanymi i utrwalonymi w tradycji figurami utrzymywania przebiegu utworu, jego tempa czy dynamiki. Przyk\u0142adem skrajnego wykorzystania tego typu technik jest rozegranie drugiej cz\u0119\u015bci Conduction #31, gdzie chaotyczne i abstrakcyjne partie zespo\u0142u na zmian\u0119 przerywane s\u0105 i podnoszone przez komend\u0119 dyrygenata. Poza tym Morris pos\u0142uguje si\u0119 gestami, kt\u00f3re maj\u0105 za zadanie sugerowa\u0107 muzykom sposoby rozwijania danego momentu improwizacji. Ich abstrakcyjny charakter pozostawia jednak wykonawcom du\u017c\u0105 swobod\u0119 interpretacji. Nie chodzi tutaj o przekazanie informacji co do konkretnej tre\u015bci kolejnych fraz, ale o sam\u0105 reakcj\u0119. W ten spos\u00f3b Morris rozlu\u017ania tradycyjne podporz\u0105dkowanie muzyka okre\u015blonej wizji wykonania utworu.<\/div>\n
 <\/div>\n
Nasuwaj\u0105ce si\u0119 skojarzenia tak z dokonaniami Franka Zappy, jak i Game Pieces Johna Zorna, s\u0105 tutaj jak najbardziej na miejscu. Conductions Morrisa stawiaj\u0105 jednak spraw\u0119 bardziej radykalnie. Z jednej strony, zdaje si\u0119 on na improwizuj\u0105cych muzyk\u00f3w i to w\u0142a\u015bnie improwizacja stanowi punkt wyj\u015bcia dla tworz\u0105cej si\u0119 muzyki. Z drugiej za\u015b, poszerza repertuar \u015brodk\u00f3w o swego rodzaju dokonuj\u0105ce si\u0119 w czasie rzeczywistym odpowiedniki zapisu kompozycyjnego. W tym celu wypracowa\u0142 zestaw komend takich jak ‘zapami\u0119taj’, ‘powt\u00f3rz’, ‘rozwi\u0144’, odnosz\u0105cych si\u0119 do bie\u017c\u0105cego momentu utworu. Umo\u017cliwiaj\u0105 mu one zachowywanie w pami\u0119ci fragment\u00f3w, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 przywo\u0142a\u0107, zestawi\u0107 ze sob\u0105 czy rozwin\u0105\u0107. Jednym z ciekawszych sposob\u00f3w wykorzystania tej formu\u0142y jest skonfrontowanie rozwijaj\u0105cej si\u0119 improwizacji z przywo\u0142ywanym z pami\u0119ci muzyk\u00f3w motywem. Za najwyra\u017aniejszy przyk\u0142ad wykorzystania tego pomys\u0142u mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 japo\u0144skie “Conduction #50”. Dyrygent nakazuje zapami\u0119tanie niezale\u017cnych motyw\u00f3w r\u00f3\u017cnym grupom muzyk\u00f3w, by powr\u00f3ci\u0107 do nich po pewnym czasie i odegra\u0107 je symultanicznie, tworz\u0105c polirytmiczn\u0105 struktur\u0119 nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 linii. W\u0142a\u015bnie owo zapami\u0119tywanie i powracanie do fragment\u00f3w muzycznych stanowi analogi\u0119 pracy kompozytorskiej.<\/div>\n
 <\/div>\n
Jednak ju\u017c tutaj wida\u0107, \u017ce Conduction jest specyficznym sposobem komponowania, nawet je\u015bli Morris woli m\u00f3wi\u0107 tu o aran\u017cowaniu. Przecie\u017c jego najprostsza, ale zarazem najbardziej radykalna innowacja odnosi si\u0119 do tego, \u017ce utwory te opieraj\u0105 si\u0119 na improwizacji. Komponowanie odbywa si\u0119 w czasie rzeczywistym, w odniesieniu do materia\u0142u dostarczanego przez graj\u0105cych na \u017cywo muzyk\u00f3w. Jednak materia\u0142 ten, po pierwsze, nie jest z g\u00f3ry za\u0142o\u017cony, po drugie za\u015b, nigdy nie wiadomo, jakie b\u0119dzie jego rozwini\u0119cie. W ka\u017cdej chwili dyrygent mo\u017ce przywo\u0142a\u0107 wcze\u015bniej zapami\u0119tane frazy lub zako\u0144czy\u0107 fragmenty rozwijaj\u0105ce si\u0119 w danym momencie.<\/div>\n
Je\u015bli zatem Conduction jest w jakiej\u015b mierze rewolucyjne, to nie w tej, \u017ce Morris przekracza tu kompetencje tradycyjnie rozumianego dyrygenta. Chodzi raczej o to, co stanowi przedmiot jego pracy. Nie jest nim bowiem grupa muzyk\u00f3w wykonuj\u0105cych zapisany utw\u00f3r. Conduction nale\u017cy raczej rozumie\u0107 jako swego rodzaju interwencj\u0119 czynion\u0105 w improwizacj\u0119 – s\u0142usznie przywo\u0142uj\u0105c\u0105 nieco autorytarne skojarzenia. Akt ten to mo\u017cliwo\u015b\u0107 ingerencji dyrygenta w struktur\u0119 wy\u0142aniaj\u0105cego si\u0119 utworu. Zak\u0142\u00f3canie swobody muzyk\u00f3w w imi\u0119 tworzenia aran\u017cowanej improwizacji jest w\u0142a\u015bnie powodem, dla kt\u00f3rego pomys\u0142 Morrisa spotyka si\u0119 cz\u0119sto z do\u015b\u0107 nachaln\u0105 krytyk\u0105. <\/div>\n
 <\/div>\n
Mo\u017cna by si\u0119 tu zastanawia\u0107 nad faktycznymi \u017ar\u00f3d\u0142ami takiej krytyki. Czy bowiem ingerencja, jakiej dokonuje “Butch”, stawiaj\u0105c si\u0119 naprzeciw improwizuj\u0105cych muzyk\u00f3w, jest ruchem przeciw samej improwizacji? Paradoks przedsi\u0119wzi\u0119cia Morrisa polega, jak si\u0119 wydaje, na skojarzeniu dw\u00f3ch sprzecznych zjawisk. Z jednej strony, w jaki spos\u00f3b mo\u017cliwa jest wolna improwizacja, w chwili, gdy muzycy poddani s\u0105 ci\u0105g\u0142ej kontroli ze strony dyrygenta? Z drugiej za\u015b, jak mo\u017cna utrzymywa\u0107, \u017ce aran\u017cuje si\u0119 na bie\u017c\u0105co nieistniej\u0105c\u0105 jeszcze kompozycj\u0119? Improwizacja i pozbawiona oparcia dyrygentura musz\u0105 si\u0119 przecie\u017c wyklucza\u0107.<\/div>\n
O co wi\u0119c chodzi? Wywodz\u0105ca si\u0119 z tradycji free-jazzu i, do pewnego stopnia podj\u0119ta przez europejsk\u0105 scen\u0119 muzyki improwizowanej, idea wolnej improwizacji zak\u0142ada dwa r\u00f3wnoleg\u0142e przekonania. Po pierwsze, wolna improwizacja uwalnia si\u0119 od ram tradycyjnie rozumianej kompozycji wraz z jej wszystkimi ograniczeniami. W tym sensie jest przejawem nieskr\u0119powanej ekspresji, umo\u017cliwiaj\u0105cej realizacj\u0119 drugiego z przekona\u0144: ka\u017cdorazowego grania \u015bwie\u017cej muzyki. Wolna improwizacja jest wyrazem muzyka “tu i teraz”. “Tu i teraz”, kt\u00f3re zawsze jest inne i zaskakuj\u0105ce. Mo\u017cna si\u0119 tylko zastanawia\u0107, czy idea taka daje si\u0119 faktycznie utrzyma\u0107 na przestrzeni czterdziestu lat? Czy mamy pewno\u015b\u0107, \u017ce po kupieniu nowej p\u0142yty z nurtu free-improv zawarta na niej muzyka jest dla nas ci\u0105gle zaskoczeniem?<\/div>\n
W Conduction, Morris proponuje rozwi\u0105zanie problemu tworzenia muzyki zawsze \u015bwie\u017cej i zaskakuj\u0105cej. Zamiast przeciwstawia\u0107 si\u0119 sztywnej kompozycji oraz k\u0142a\u015b\u0107 nacisk na ekspresj\u0119 chwili, w kt\u00f3rej ma si\u0119 realizowa\u0107 nieskr\u0119powanie improwizatora, buduje on zaskoczenie za pomoc\u0105 zupe\u0142nie nowych \u015brodk\u00f3w. Kluczem do ich zrozumienia czyni – jak sam m\u00f3wi – ryzyko. Jak nale\u017cy je rozumie\u0107? <\/div>\n
 <\/div>\n
Projekt Conduction zmierza zawsze do zbudowania ca\u0142o\u015bciowego utworu. Tak rozumiane komponowanie oparte jest na ci\u0105g\u0142ej konfrontacji swobodnej ekspresji improwizuj\u0105cych muzyk\u00f3w z kszta\u0142tuj\u0105c\u0105 jej przebieg prac\u0105 – r\u00f3wnie\u017c improwizuj\u0105cego – dyrygenta. W tym sensie Morris unika sztywnych, uprzednio za\u0142o\u017conych ram, pozostaj\u0105c otwartym na natychmiastow\u0105 reakcj\u0119, na to, co dzieje si\u0119 w\u015br\u00f3d muzyk\u00f3w i w muzyce. Ta ci\u0105g\u0142a gotowo\u015b\u0107 na reakcj\u0119 jest w istocie podj\u0119ciem ryzyka, kt\u00f3re wynika z projektu skomponowania improwizacji w posta\u0107 ca\u0142o\u015bciowego utworu. Nie chodzi wi\u0119c o to, \u017ceby muzycy grali to, co w danej chwili chc\u0105 gra\u0107, ale o to, \u017ceby ich “tu i teraz” wykorzysta\u0107 w celu kolektywnego tworzenia dzie\u0142a, kt\u00f3re ze swej natury pozostaje otwarte na to, co z jednej strony nie jest znane, z drugiej za\u015b bezwzgl\u0119dnie mo\u017cliwe. W tym w\u0142a\u015bnie sensie rozpocz\u0119cie kolejnego wyst\u0119pu to nic innego jak podj\u0119cie ryzyka, \u017ce co\u015b si\u0119 mo\u017ce, lecz jednocze\u015bnie nie musi wydarzy\u0107. <\/div>\n
Ale ryzyko nale\u017cy tak\u017ce rozumie\u0107 bardziej konkretnie. Przygotowuj\u0105c kolejne Conduction, Morris opiera si\u0119 na znajomo\u015bci muzyk\u00f3w, z kt\u00f3rymi zamierza podj\u0105\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Spos\u00f3b ich doboru, zaskakuj\u0105cy, tak na poziomie instrumentarium, jak i konkretnych ludzi, ma za zadanie stworzenie sytuacji, w kt\u00f3rej ryzyko odgrywa nadrz\u0119dn\u0105 rol\u0119. Zestawienie w “Conduction #15” niezwykle jazzowej w swym charakterze sol\u00f3wki Arthura Blythe’a z monotonn\u0105 i natr\u0119tn\u0105 rytmik\u0105 reszty zespo\u0142u oraz chaotycznymi drobnymi perkusonaliami, tworzy nad wyraz sp\u00f3jn\u0105 muzyk\u0119. Tego jednak nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107 po samym doborze instrumentarium.<\/div>\n
 <\/div>\n
Oczywi\u015bcie mo\u017cna zarzuca\u0107 Morrisowi, \u017ce i on popada w pewne schematy, powtarzaj\u0105ce si\u0119 w r\u00f3\u017cnych Conductions. Bez w\u0105tpienia jednak projekt ten jest sp\u00f3jny na poziomie estetycznym, co w pewnej mierze daje si\u0119 t\u0142umaczy\u0107 podobnym zestawem instrumentalnym. Por\u00f3wnajmy cho\u0107by sekstet na instrumenty perkusyjne, live electronics oraz puzon (“Conduction #22” z J.A. Deanne i Le Quan Ninh i toska\u0144sk\u0105 orkiestr\u0105, “Conduction #57, #58, #59” z udzia\u0142em Otomo Yoshihide, J.A. Deanne i Ricardo Fussim): nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w obu przypadkach mamy do czynienia z t\u0105 sam\u0105 koncepcj\u0105 estetyczn\u0105 muzyki. Ta krytyka jednak ma swoje granice: Morris bowiem konsekwentnie unika definiowania Conduction jako \u015brodka w\u0142asnej ekspresji czy zamkni\u0119tej formu\u0142y estetycznej. Jest ono dla niego przede wszystkim metod\u0105 pracy z muzykami i metod\u0105 pracy nad muzyk\u0105. Z tej perspektywy pomys\u0142 Morrisa wydaje si\u0119 stwarza\u0107 warunki dla rozwoju radykalnie innych wizji artystycznych, kt\u00f3re oparte b\u0119d\u0105 na otwarciu si\u0119 na ryzyko.<\/div>\n
Micha\u0142 Libera<\/div>\n
Krzysztof Trzewiczek<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 lutego 1985, w nowojorskim klubie “The Kitchen” Lawrence D. “Butch” Morris porwa\u0142 si\u0119 na rzecz dla wielu absurdaln\u0105. Uznany kornecista, wieloletni wsp\u00f3\u0142pracownik Davida Murraya, si\u0119gn\u0105\u0142 po batut\u0119, by stan\u0105\u0107 z ni\u0105 naprzeciw improwizuj\u0105cych muzyk\u00f3w. Efektem by\u0142a pierwsza p\u0142yta z serii Conduction: “Current Trends in Racism in Modern America”. Morris wyst\u0105pi\u0142 na niej wy\u0142\u0105cznie w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[77,79,81,80,82],"class_list":["post-8","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","tag-butchmorris","tag-conduction","tag-frankzappa","tag-johnzorn","tag-otomoyoshihide"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jazz.baczynski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}